Vô cớ mà dời thiên tử đi thì có khác gì thiên tử mất ngôi? Vô cớ dời hết dân chúng thì khác gì chạy loạn? Đưa vua đi đã khổ, dời dân lại càng khó hơn. Vì thế khi Hán Vũ Đế dời dân Quang Trung, chỉ dời các hào kiệt và một số nhà giàu sang quyền quý. Dân nghèo được ở lại. Cho tới đời Hiến Đế, Đổng Trác giết hết nhà giàu để vét của, lại đày dân nghèo đi. Thế là kẻ giàu chết vì tội giàu, người nghèo chết vì đầy ải. Câu “Chu dư lê dân, mĩ hữu kiết di…” trong Kinh Thi là nói về đời Chu Tuyên Vương, chứ có đâu ứng vào nhà Hán như thế nhỉ?

Bình Vương dời sang đông mà nhà Chu suy; Quang Vũ đóng bên đông mà nhà Hán thịnh. Vì sai? Đó chính là vì Quang Vũ giết được Vương Mãng, chánh nghĩa phân minh. Bình Vương không đánh được Thân Hầu nên nghĩa vua tôi bị hủy diệt. Bàn Canh trở lại đô cũ (Tràng An) của Hán Cao Tổ, mà nhà Hán vẫn suy. Đó là vì một đằng thì thiên tử tự làm, một đằng gian thần bạo nghịch ép chúa mà làm. Vua được tôn thì bình trị. Vua nhu nhược bị ép, thì loạn. Dân được an thì trị, dân bị nguy thì loạn. Đóng bên đông hay bên tây, ở chỗ mới hay về cố đô, điều đó không đủ để phục hưng thời thịnh, hoặc an định việc nước vậy.

Đời sau có người cứ nói “gian hùng như Đổng Trác, Tào Tháo !” Vơ đũa cả nắm như thế là sai, là không xét rõ nghĩa chữ “gian hùng”. Phàm đã gian hùng thì phải biết giả danh mượn nghĩa, thu phục dân tâm, làm những việc mị dân, có khi có ích lợi cho dân thì mới là ghê gớm chứ? Đằng này Đổng Trác bạo ngược giết vua, giết dân, đào mồ mả, đốt cung điện…rặt những việc bạo dâm, đại ác của bọn giặc cướp, thì Đổng Trác chỉ đáng ví với tên tướng giặc Khăn vàng Trương Giốc chớ ví với Tào Tháo sao được? Trác đâu phải là “gian hùng”? Trác chỉ là một tên ngu lỗ. Như Tháo mới chính là tay gian hùng vậy.

Ở đời, phàm muốn chung sức làm việc lớn, thì ai cũng phải cùng một lòng. Thế mà bọn chư hầu đời Hiến Đế mỗi người một ý thì còn làm được gì? Trước thì Tôn Kiên bị Viên Thuật cắt lương nên bị thua. Sau thì Tào Tháo bị Viên Thiệu không giúp sức nên bại trận. Thậm chí đến chỗ Lưu Đại giết Kiều Mạo để cướp lương, đoạt quân. Và sau này Viên Thiệu cướp đất Hàn Phức, rồi Công Tôn Toản đánh nhau tranh ăn với Thiệu ! Đáng buồn thay !

“Ngàn quân dễ được, một tướng khó tìm”, Tháo được một tướng như Tào Hồng thật là hiếm có. Gặp lúc gian nguy, Hồng bảo Tháo: “Thiên hạ khả vô Hồng, bất khả vô Công” ! Câu nói bất hủ này còn lưu truyền mãi mãi.

Chỉ mới kể hồi này trở lên, Tào Tháo đã ba lần chết hụt:

1. Lần ám sát hụt Đổng Trác, phải dâng đao, rồi bị lính huyện Trung Mâu bắt.

2. Lần nằm ngủ, suýt bị Trần Cung giết.

3. Lần ngã ngựa ở Huỳnh Dương, may có Tào Hồng cứu được.

Tháo thoát nguy ba nạn ấy, người đời mừng cho Tháo, nhưng riêng ta tiếc cho Tháo. Sao Tháo không chết vì ba trận ấy đi, để được lưu danh trung nghĩa ngàn thu?

Cái ấn ngọc “truyền quốc” khắc tự đời Tần, quý thật đấy. Nhưng thử hỏi trước đời Tần, đã có những đời Đường Nghiêu, Ngu Thuấn, Hạ, Thương, Chu không có ấn sao vẫn trị được thiên hạ? Cho đến Tần Thủy Hoàng mất ngọc ấy, rồi khi vừa tìm lại được một năm đã chết ngay. Xem thế thì ấn ấy cũng chẳng có sức mạnh “huyền diệu” gì, chẳng quý báu tuyệt trần” khiến cho người có nó “tràng sinh bất lão” hoặc “nắm vững mạng trời” như nhiều người tham lam đã tưởng ! Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Biểu tối mắt coi ngọc làm trọng đã đành, chứ nếu như Tôn Kiên trung nghĩa, anh dũng là thế, mà cũng tham ấn ngọc và tin ở sức mạnh của vật vô tri đó, thì đáng buồn lắm vậy.

Tam Quốc Diễn Nghĩa - Nguyên tác : La Quán Trung - Dịch giả : Phan Kế Bính

HỒI 1 : Tiệc vườn đào, anh hùng kết nghĩa; Chém Khăn Vàng, hào kiệt lập công. HỒI 2 : Trương Dực Đức giận đánh Đốc Bưu. Hà Quốc Cữu mưu giết hoạn thụ HỒI 3 : Tiệc Ôn Minh, Đổng Trác mắng Đinh Nguyên; Dùng vàng bạc, Lý Túc dụ Lã Bố HỒI 4 : Bỏ Hán Đế, Trần Lưu lên ngôi; Lừa Đổng tặc, Mạnh Đức dâng kiếm. HỒI 5 : Phát hiệu triệu, các trấn hưởng ứng Tào Công; Phá cửa quan, ba anh hùng đánh Lã Bố. HỒI 6 : Đốt Kim quyết, Đổng Trác làm càn; Dấu Ngọc tỷ, Tôn Kiên trái ước. HỒI 7 : Viên Thiệu qua cầu đánh Công Tôn; Tôn Kiên sang sông đả Lưu Biểu. HỒI 8 : Kế liên hoàn, Vương tư đồ khéo dụng; Đình Phượng Nghi, Đổng thừa tướng đâm khùng. HỒI 9 : Trừ hung bạo, Lã Bố giúp tư đồ; Phạm Tràng An, Lý Thôi nghe Giả Hủ. HỒI 10 : Giúp nhà vua, Mã Đằng khởi nghĩa; Báo thù bố, Tào Tháo cất quân. HỒI 11 : Lưu Hoàng Thúc cứu Khổng Dung ở Bắc Hải; Lã Ôn Hầu phá Tào Tháo ở Bộc Dương. HỒI 12 : Đào Cung Tổ ba lần nhượng Từ Châu; Tào Mạnh Đức một phen đánh Lã Bố. HỒI 13 : Lý Thôi, Quách Dĩ một trận giao tranh; Dương Phụng, Đổng Thừa hai lần cứu giá. HỒI 14 : Tào Mạnh Đức rời giá đến Hứa Đô. Lã Phụng Tiên đang đêm cướp Từ quận. HỒI 15 : Thái Sử Từ ham đánh Tiểu Bá Vương. Tôn Bá Phù tợn giọt Nghiêm Bạch Hổ. HỒI 16 : Cửa Viên Môn, Phụng Tiên bắn kích. Sông Vị Thủy, Mạnh Đức thua quân. HỒI 17 : Viên Công Lộ khởi bảy cánh quân. Tào Mạnh Đức gặp ba ông tướng. HỒI 18 : Giả Văn Hòa bày mưu đánh được giặc. Hạ Hầu Đôn rút tên nuốt con ngươi. HỒI 19 : Thành Hạ Bái, Tào Tháo dùng binh. Lầu Bạch Môn, Lã bố tuyệt mệnh. HỒI 20 : Tào A Man ra săn ruộng Hứa Điền. Đổng Quốc Cữu vâng chiếu trong nội các. HỒI 21 : Táo Tháo uống rượu luận anh hùng. Quan Công lừa mưu giết Xa Trụ. HỒI 22 : Viên, Tào đều khởi ba quân mã, bộ. Quan, Trương cùng bắt hai tướng Vương, Lưu. HỒI 23 : Nễ Chính Bình khỏa thân mắng giặc. Cát thái y đầu độc bị hình. HỒI 24 : Quốc tặc làm hung giết Quý phi. Hoàng thúc thua chạy sang Viên Thiệu. HỒI 25 : Đóng Thổ sơn, Quan Công ước ba việc. Cứu Bạch Mã, Tào Tháo thoát vòng vây. HỒI 26 : Viên Bản Sơ hao binh tổn tướng. Quan Vân Trường treo ấn gói vàng. HỒI 27 : Mỹ Nhiệm Công cưỡi một ngựa bay nghìn dặm. Hán Thọ hầu chém sáu tướng phá năm HỒI 28 : Chém Sái Dương, anh em giải nghi. Hội Cổ Thành, vua tôi họp nghĩa. HỒI 29 : Tiểu Bá Vương giận chém Vu Cát. Ngô Tôn Quyền ngồi lĩnh Giang Đông. HỒI 30 : Đánh Quan Độ, Bản Sơ bại trận. Cướp Ô Sào, Mạnh Đức đốt lương. HỒI 31 : Tào Tháo ở Sương Đình phá vỡ Bản Sơ. Huyền Đức sang Kinh Châu nương nhờ Lưu Biểu. HỒI 32 : Cướp Ký Châu, Viên Thượng tranh Hùng. Khơi sông Thương, Hứa Du dùng kế. HỒI 33 : Tào Phi nhân loạn lấy Nhân Thị. Quách Gia dặn kế định Liêu Đông. HỒI 34 : Sái phu nhân lấp nghe chuyện kín. Lưu Hoàng Thúc nhảy ngựa Đàn Khê. HỒI 35 : Huyền Đức qua Nam Chương, gặp người ẩn dật. Đan Phúc đến Tân Dã, tiếp chúa anh minh. HỒI 36 : Huyền Đức dùng mẹo đánh úp Phàn Thành. Nguyên Trực tế ngựa tiến cử Gia Cát. HỒI 37 : Tư Mã Huy hai lần tiến danh sĩ. Lưu Huyền Đức ba lượt đến lều tranh. HỒI 38 : Long Trung quyết kế chia ba thiên hạ. Tôn Thị báo thù, Trường Giang đại chiến. HỒI 39 : Thành Kinh Châu, công tử ba lần cầu kế. Gò Bác Vọng, Quân sư bắt đầu dùng binh. HỒI 40 : Sái phu nhân thương nghị dâng Kinh Châu. Gia Cát Lượng hỏa công đốt Tân Dã. HỒI 41 : Lưu Huyền Đức dắt dân sang đò. Triệu Tử long một ngựa cứu chúa. HỒI 42 : Trương Dực Đức đại náo cầu Tràng Bản. Lưu Dự Châu thua chạy cửa Hán Tân. HỒI 43 : Gia Cát Lượng khua lưỡi bẻ bọn nho. Lỗ Tử Kính dùng sức bác lời chúng. HỒI 44 : Khổng Minh dùng kế khích Chu Du. Tôn Quyền quyết mưu đánh Tào Tháo. HỒI 45 : Cửa Tam Giang, Tào Tháo hao binh. Hội quần anh, Tưởng Cán mắc mẹo. HỒI 46 : Dùng chước lạ, Khổng Minh mượn tên. Dâng kế mật, Hoàng Cái chịu nhục. HỒI 47 : Hám Trạch mật dâng thư hàng giả. Bàng Thống khéo dụng kế liên hoàn. HỒI 48 : Mở tiệc yến, Tào Tháo ngâm thơ. Khóa chiến thuyền, Bắc quân dùng võ. HỒI 49 : Đàn Thất tinh, Gia Cát cầu phong. Cửa Tam Giang, Chu Du phóng hỏa. HỒI 50 : Gia Cát Lượng khéo tính đường Hoa Dung. Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo. HỒI 51 : Tào Nhân lừa đánh quân Đông Ngô. Gia Cát chọc tức Chu Công Cẩn. HỒI 52 : Gia Cát Lượng mượn lời từ Lỗ Túc. Triệu Tử Long lừa mẹo lấy Quế Dương. HỒI 53 : Quan Vân Trường tha Hoàng Trung không giết. Tôn Trọng Mưu đánh Trương Liêu bị thua. HỒI 54 : Ngô Quốc Thái đến chùa xem rể hiền. Lưu Hoàng Thúc động phòng cưới vợ mới. HỒI 55 : Huyền Đức khéo léo nói khích Tôn phu nhân. Khổng Minh hai phen trêu tức Chu Công Cẩn. HỒI 56 : Tào Tháo ăn mừng đền Đồng Tước. Khổng Minh ba thứ khích Chu Du. HỒI 57 : Cửa Sài Tang, Ngọa Long đến viếng tang. Huyện Lỗi Dương, Phượng Sồ mới nhận việc. HỒI 58 : Mã Mạnh Khởi cất quân báo thù. Tào A Man cắt râu, vứt áo. HỒI 59 : Hứa Chử cởi trần đánh Mã Siêu. Tào Tháo xóa thư lừa Hàn Toại. HỒI 60 : Trương Vĩnh Niên hỏi văn Dương Tu. Bàng Sĩ Nguyên bàn lấy Tây Thục. HỒI 61 : Triệu Vân chặn sông giằng lại A Đẩu. Tôn Quyền đưa thư thoái được Tào Man. HỒI 62 : Giữ Bồi Quan, Dương, Cao nộp sỏ. Đánh Lạc Thành, Hoàng, Ngụy tranh công. HỒI 63 : Gia Cát Lượng đau lòng khóc Bàng Thống. Trương Đực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan. HỒI 64 : Khổng Minh dùng mẹo bắt Trương Nhiệm. Dương phụ mượn quân phá Mã Siêu. HỒI 65 : Mã Siêu đại chiến cửa Hà Manh. Huyền Đức chiếm được đất Tây Thục. HỒI 66 : Quan Vân Trường một đao tới hội. Phục Hoàng hậu vì nước bỏ mình. HỒI 67 : Bình Hán Trung, Tào Tháo thành công. Bến Tiêu Diêu, Trương Liêu khét tiếng HỒI 68 : Cam Ninh trăm kỵ cướp Ngụy doanh. Tả Từ quẳng chén đùa Tào Tháo. HỒI 69 : Bói Chu Dịch, Quản Lộ biết cơ. Đánh Tào Man, năm người tử tiết. HỒI 70 : Trương Phi khỏe, dùng mưu lấy Ngõa khẩu ải. Hoàng Trung già, bày kế đoạt Thiên Đãng sơn. HỒI 71 : Chiếm đối sơn, Hoàng Trung sức nhàn thắng sức mỏi. Giữ Hán Thủy, Triệu Vân quân ít phá quân nhiều. HỒI 72 : Gia Cát Lượng dùng mẹo lấy Hán Trung. Tào A Man thu quân về Tà Cốc. HỒI 73 : Huyền Đức lên ngôi Hán Trung vương. Vân Trường đánh chiếm Tương Dương quận. HỒI 74 : Bàng Đức mang áo quan quyết trận tử chiến. Quan Công khơi dòng nước tràn ngập bẩy quân. HỒI 75 : Quan Vân Trường cạo xương chữa thuốc. Lã Tử Minh áo trắng sang đò. HỒI 76 : Từ Công Minh đánh đến sông Miện Thủy. Quan Vân Trường thua chạy ra Mạch Thành. HỒI 77 : Núi Ngọc Toàn, Quan Công hiển thánh. Thành Lạc Dương, Tào Tháo cảm thần. HỒI 78 : Chữa bệnh rức đầu, hại thân thày thuốc. Giối giăng truyền lại, hết số gian hùng. HỒI 79 : Anh chẹt em, Tào Thực ngâm thơ. Cháu hại chú, Lưu Phong chịu tội. HỒI 80 : Tào Phi bỏ Hiến đế, cướp vận Viêm Lưu. Hán Vương lên ngôi rồng, nói dòng đại thống. HỒI 81 : Vội báo thù, Trương Phi bị hại. Mong rửa hận, Tiên chủ cất quân. HỒI 82 : Tôn Quyền hàng Ngụy, chịu Cửu tích. Tiên chủ đánh Ngô, thưởng sáu quân. HỒI 83 : Đánh Hào Đình, Tiên chủ bắt được thù nhân. Giữ Giang Khẩu, thư sinh cất làm đại tướng. HỒI 84 : Lục Tốn đốt sạch trại liên doanh. Khổng Minh khéo bày đồ bát trận. HỒI 85 : Lưu tiên chủ viết chiếu gửi con côi. Gia Cát Lượng ngồi yên bình năm đạo. HỒI 86 : Tần Bật biện bác hỏi vặn Trương Ôn. Từ Thịnh hỏa công phá quân Ngụy chủ. HỒI 87 : Đánh Nam Khấu, Thừa tướng cất quân. Chống thiên binh, Man vương bị bắt. HỒI 88 : Qua Lư Thủy, Phiên vương hai thứ vào tròng. Biết trá hàng, Mạnh Hoạch ba phen bị bắt. HỒI 89 : Võ Hương Hầu bôn phen dùng mẹo. Nam Man Vương năm thứ vào tròng. HỒI 90 : Đuổi thú mạnh, sáu chuyến phá quân Man. Đốt Giác Mây, bẩy lần bắt Mạnh Hoạch. HỒI 91 : Tế sông Lư, Thừa tướng rút quân. Đánh giặc Ngụy, Võ hầu dâng biểu. HỒI 92 : Triệu Tử Long ra sức giết năm tướng. Gia Cát Lượng dùng mẹo đoạt ba thành. HỒI 93 : Khương Bá Ước về hàng Khổng Minh. Võ Hương Hầu mắng chết Vương Lãng. HỒI 94 : Gia Cát Lượng nhân tuyết phá quân Khương. Tư Mã Ý nhanh tay bắt Mạnh Đạt. HỒI 95 : Mã Tốc trái lệnh mất Nhai Đình. Võ hầu gảy đàn đuổi Trọng Đạt. HỒI 96 : Khổng Minh gạt lệ chém Mã Tốc. Chu Phường cắt tóc lừa Tào Hưu. HỒI 97 : Khổng Minh gạt lệ chém Mã Tốc. Chu Phường cắt tóc lừa Tào Hưu. HỒI 98 : Đuổi quân Hán, Vương Song mắc mưu. Úp Trần thương, Võ hầu thắng trận. HỒI 99 : Gia Cát Lượng cả phá quân Ngụy. Tư Mã Ý vào cướp Tây Xuyên. HỒI 100 : Quân Hán cướp trại, phá Tào Chân. Võ hầu đấu trận, nhục Trọng Đạt. HỒI 101 : Ra Lũng Thượng, Gia Cát giả làm thần. Vào Kiếm Các, Trương Cáp bị mắc mẹo. HỒI 102 : Tư Mã Ý chiếm giữ Bắc Nguyên, Vị Kiều. Gia Cát Lượng chế ra trâu gỗ, ngựa máy. HỒI 103 : Hang Thượng Phương, Tư Mã Ý mắc nạn. Gò Ngũ Trượng, Gia Cát dâng sao. HỒI 104 : Rơi sao lớn, Thừa tướng qua đời. Trông tượng gỗ, Đô đốc mất vía. HỒI 105 : Võ hầu dự sẵn mẹo cẩm nang. Nguỵ chủ dỡ lấy mâm thừa lộ. HỒI 106 : Công Tôn Uyên thua trận, chết ở Tương Bình. Tư Mã Ý giả ốm, lừa được Tào Sảng. HỒI 107 : Ngụy chủ trao quyền họ Tư Mã. Khương Duy bại trận núi Ngưu Đầu. HỒI 108 : Trong mưa tuyết, Đinh Phụng đánh đoản binh. Trên tiệc rượu, Tôn Tuấn dùng mật kế. HỒI 109 : Vây Tư Mã, mưu lạ Khương Duy. Bỏ Tào Phương, quả báo nhà Ngụy. HỒI 110 : Văn Ương một ngựa thoái quân hùng. Bá Ước men sông phá giặc lớn. HỒI 111 : Đặng Sĩ Tái dùng mẹo phá Khương Bá Ước. Gia Cát Đản khởi nghĩa đánh Tư Mã Chiêu. HỒI 112 : Cứu Thọ Xuân, Vu Thuyên tử tiết. Lấy Tràng Thành, Bá Ước dùng binh. HỒI 113 : Đinh Phụng lập mẹo đánh Tôn Lâm. Khương Duy đấu trận phá Đặng Ngải. HỒI 114 : Tào Mao ruổi xa chết cửa Nam. Khương Duy bỏ lương phá quân Ngụy. HỒI 115 : Xuống chiếu thu quân, Hậu chủ tin gièm. Mượn nghề làm ruộng, Khương Duy lánh vạ. HỒI 116 : Đường Hán Trung, Chung Hội chia quân. Núi Định Quân, Võ hầu hiển thánh. HỒI 117 : Đặng Sĩ Tái lẻn qua núi Âm Bình. Gia Cát Chiêm chết tại thành Miên Trúc. HỒI 118 : Khóc miếu tổ, Lưu Thầm tự tử. Vào Tây Xuyên, Chung, Đặng tranh công. HỒI 119 : Giả đầu hàng, kế hay thành chuyện hão. Nhường ngôi báu, người sau học lối xưa. HỒI 120 : Tiến Đỗ Dự, lão tướng dâng mẹo hay. Bắt Tôn Hạo, tam phân lại hợp nhất.